Quản lý năng suất - chất lượng: cần đi vào thực chất

(TBKTSG) - Vấn đề cải thiện năng suất, chất lượng dành được sự quan tâm của các cơ quan quản lý nhà nước qua các chương trình hỗ trợ, đào tạo cho doanh nghiệp của Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ và chính quyền các tỉnh thành. Tuy nhiên, còn nhiều ý kiến bàn cãi về hiệu quả của các chương trình này.

Quản lý năng suất - chất lượng: cần đi vào thực chất

Chính Phong

(TBKTSG) - Vấn đề cải thiện năng suất, chất lượng dành được sự quan tâm của các cơ quan quản lý nhà nước qua các chương trình hỗ trợ, đào tạo cho doanh nghiệp của Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ và chính quyền các tỉnh thành. Tuy nhiên, còn nhiều ý kiến bàn cãi về hiệu quả của các chương trình này.

Xin - cho, lãng phí

Có hai vấn đề mà doanh nghiệp và các tổ chức tư vấn đào tạo năng suất chất lượng đặc biệt quan tâm, đó là các chương trình hỗ trợ của Nhà nước nên hỗ trợ ai và hỗ trợ như thế nào.

Trong một buổi tọa đàm về năng suất - chất lượng tại TPHCM, TS. Nguyễn Hữu Thiện, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, cho rằng các chương trình hỗ trợ nên thống nhất về một đầu mối thành một chương trình tầm cỡ quốc gia giống như của Singapore và làm dài hạn, để tránh áp lực xin ngân sách cũng như áp lực giải ngân.

Ông Thiện cũng cho rằng với các địa phương như TPHCM, các chương trình hỗ trợ nên tập trung cho những doanh nghiệp có đóng góp lớn vào kinh tế thành phố, hoặc sản xuất ra sản phẩm đặc trưng cho thành phố, từ đây lan rộng hiệu quả ra cho các doanh nghiệp khác. Năm 2017, TPHCM sẽ có năm chương trình hỗ trợ và tám chương trình đào tạo về năng suất chất lượng cho các doanh nghiệp trên địa bàn do Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì.

Cũng tại cuộc tọa đàm nêu trên, nhiều ý kiến phản ánh nhiều chương trình hỗ trợ đào tạo còn tồn tại cơ chế xin - cho dựa trên quan hệ thân tín. Đó là doanh nghiệp đào tạo xin được làm đơn vị cung cấp dịch vụ đào tạo tư vấn và sau đó được rót kinh phí để tổ chức các khóa đào tạo và mời doanh nghiệp đến học. Các ý kiến cho rằng cơ chế này khiến hiệu quả đào tạo thấp.

Ông Trần Đình Cửu, Giám đốc Công ty Tư vấn Trần Đình Cửu, kể: “Cách đây ba năm, khi tôi chuẩn bị ký một hợp đồng trị giá 235 triệu đồng với một ngân hàng để đào tạo cho họ thì nhận được thông báo ngưng xúc tiến hợp đồng từ phía ngân hàng. Ngân hàng cho biết họ vừa được một đơn vị chào mời đào tạo miễn phí mà kinh phí lấy từ ngân sách nhà nước Tuy nhiên, sau khi khóa đào tạo kết thúc, phía ngân hàng không vận dụng được những điều đã học một cách hiệu quả, lúc đó, họ lại tìm đến chúng tôi”. Ông Cửu cho biết ông cũng từng đăng ký học thử một khóa đào tạo được hỗ trợ hoàn toàn kinh phí. Chương trình thiết kế rất hay nhưng giảng viên thì không đạt chất lượng và lớp học chỉ có 9 người.

Bà Thu Vân từ một học viện đào tạo năng suất chất lượng liên kết với Singapore nêu ra một thực trạng: nhiều chương trình hỗ trợ đào tạo từ phía Nhà nước mang tính áp đặt, không phù hợp với vấn đề mà doanh nghiệp cần giải quyết. Các học viên đi học là cũng là do sếp của họ bắt đi chứ khi trở về doanh nghiệp thì họ không áp dụng được gì. “Nếu chương trình tốt, giảng viên tốt mà đối tượng học không đúng cũng là lãng phí”, bà Vân nói.

Ông Trần Thành Đạt (Tổng công ty Cơ khí giao thông vận tải Sài Gòn  - SAMCO) thì nêu một thực trạng khác, đó là có doanh nghiệp xin được tiền hỗ trợ nhưng không sử dụng vào cải tiến năng suất chất lượng mà dùng vào việc khác. Theo ông Đạt, một doanh nghiệp nào đó thực sự có nhu cầu cải thiện năng suất chất lượng, họ đều có thể tự bỏ tiền ra. “Khoản hỗ trợ của Nhà nước tuy không nhiều, có thể không đủ cho doanh nghiệp áp dụng một quy trình cải tiến nhưng nó cũng cần được hỗ trợ đến đúng doanh nghiệp cần tới nó”, ông Đạt nói.

Phần lớn ý kiến cho rằng các khoản kinh phí hỗ trợ từ các chương trình nên đi thẳng tới doanh nghiệp có nhu cầu thay vì qua các đơn vị đào tạo, tư vấn, và được giải ngân sau khi doanh nghiệp áp dụng năng suất chất lượng vào sản xuất. Nghĩa là doanh nghiệp tự thuê tư vấn, đào tạo, sau khi thực hiện cải tiến năng suất chất lượng thành công và được hội đồng kiểm tra kết quả thì mới được giải ngân nguồn tiền hỗ trợ. Cách này vừa tránh chuyện doanh nghiệp không làm thật, vừa tránh chuyện các đơn vị tư vấn đào tạo yếu kém dùng quan hệ thân tín trục lợi nguồn ngân sách hỗ trợ đào tạo.

Loạn ISO

Cũng ông Trần Đình Cửu cho biết, một chương trình tư vấn lấy chứng chỉ ISO mà công ty ông cung cấp thường kéo dài 7-8 tháng, có khi cả năm, tùy quy mô của doanh nghiệp. Đầu tiên là khảo sát thực tế, báo cáo và tranh luận với ban giám đốc về những điểm mạnh để phát huy và điểm yếu để giải quyết. Bước thứ hai là thiết kế bài giảng cho ban giám đốc, trưởng phó bộ phận để họ hiểu hoạt động của họ tương ứng với ISO như thế nào mà biết cách xây dựng quy trình. Bước ba là các bộ phận viết quy trình hoạt động, đơn vị tư vấn kiểm tra lại, nếu không hợp lý thì yêu cầu chỉnh sửa. Bước bốn là phổ biến cho người lao động thực hành. Bước năm là đào tạo cán bộ cách đánh giá hiệu quả trong nội bộ, đánh giá chéo giữa các phòng ban. Sau đào tạo vẫn còn hai lần đánh giá nữa: lần một là đơn vị tư vấn đi theo cán bộ doanh nghiệp giúp họ hoàn thiện kỹ năng đánh giá; lần hai là đơn vị tư vấn đánh giá, rà soát lại tất cả những điều bất hợp lý để chỉnh sửa.

Một chương trình gồm nhiều bước như vậy nhưng cũng có tổ chức tư vấn đào tạo chào mời làm chỉ trong 2-3 tuần. Theo ông Cửu, có cả những tổ chức tư vấn đưa mẫu cho các trưởng bộ phận doanh nghiệp xem qua về hình thức, để điền vào các quy trình hoạt động, thay tên công ty, số liệu... Trên thị trường đang có bán các bộ đĩa tư liệu, quảng cáo là không cần thuê tư vấn đào tạo, chỉ cần mở ra xem và áp dụng. Đây rõ ràng là hình thức mua bán ISO. “Họ có thể qua mắt một số tổ chức chứng nhận ISO không có tên tuổi, chứ nếu các tổ chức uy tín mà xem vào, họ biết ngay là không làm thật”, ông Cửu cho biết.

Theo quy định, một giấy chứng nhận ISO có thời hạn ba năm. Cứ mỗi năm một lần, tổ chức chứng nhận sẽ trở lại doanh nghiệp để kiểm tra, nếu không đạt sẽ cho thời hạn khắc phục, không khắc phục được thì rút giấy chứng nhận. Sau ba năm, hai bên có thể ký tiếp hợp đồng hoặc thôi. Trên thế giới, người ta cấm một tổ chức vừa làm chứng nhận vừa tư vấn đào tạo. Tuy nhiên, cũng có những tổ chức lách luật làm cả hai việc, bằng nhiều cách như mở công ty con, công ty liên kết. Một tổ chức mà có hợp đồng tư vấn đào tạo ISO cho một doanh nghiệp, khi chứng nhận làm sao họ dám đánh rớt doanh nghiệp đó!

Theo ông Cửu, các tổ chức đào tạo tư vấn cũng là doanh nghiệp như các doanh nghiệp khác, vận hành theo thị trường, chất lượng có tốt có xấu và họ phải tự xác định uy tín của mình. “Các tổ chức hoạt động đàng hoàng sẽ phát triển bền vững, còn làm theo kiểu chụp giật thì cũng sẽ phải rút dù nhanh thôi”, ông nói.